وضعیت سکتور فارمسی

 در کشور های رو به انکشاف، مصارف دوایی و تهیه و تدارک ادویه 20 الی 50 درصد بودجه صحت عامه را تشکیل میدهد.  در دسترس قرار دادن ادویه اساسی با کیفیت و با قیمت پایین یکی از شاخص های بهبود صحت مردم به حساب میرود. به اساس یافته های حسابات ملی صحی افغانستان، 26 درصد تمام مصارف صحی کشور را تهیه و تدارک ادویه تشکیل میدهد که طبق حسابات ملی صحی افغانستان  این مصارف در جریان سالهای ( 2011-2012) به 1.5 میلیارد دالر تخمین شده است.

 خریداری ادویه در سکتور عامه افغانستان توسط دو مرجع در وزارت صحت عامه مدیریت میگردد، یکی از طریق ریاست عمومی امور اداری و شعبات مربوطه آن در ولایات که از عرضه کنندگان داخلی صورت میگیرد ومرجع دوم توسط مراجع و تمویل کنندگان بین المللی که ادویه مورد ضرورت برای تطبیق بسته های اساسی عرضه خدمات صحی و عرضه خدمات شفاخانه یی را جهت تطبیق استراتیژی اطمینان دردسترس بودن ادویۀ با کیفیت تضمین شده برای برآورده شدن نیازمندی های ملی که اکثراً به صورت مستقیم از عرضه کنندگان بین المللی تهیه و تدارک می نمایند. شایان ذکر است که ادارات محترم وزارت های دفاع ملی و داخله وریاست عمومی امنیت ملی از عرضه کنندگان داخلی سالانه خریداری نهایت زیاد دوایی را دارند طور مثال وزارت محترم دفاع ملی در سال گذشته به ارزش بیشتر از 45 ملیون دالر را ادویه خریداری کرده است.

 رشد مارکیت دوایی بر مبنای واردات متداوم بوده که  در سال 1391 نسبت به یکسال قبل آن 33.2%  بود و درسال 1392 در حدود 25.3 % رسید. در پهلوی رشد نفوس و بازار یکی از علل آن، ممکن  بهبود سیستم و افزایش واردات ادویه قاچاقی قبلی از طرق قانونی آن باشد. کمپنی های وارد کننده ادویۀ  خویش را از 230 کمپنی تولیدی خارجی راجستر شده دراین ریاست، وارد مینمایند. البته که ریاست عمومی امور فارمسی به صورت مداوم این کمپنی ها را مورد ارزیابی قرارداده وکمپنی های غیر معیاری را Black List یا شامل لست سیاه نموده و نیز جهت تکمیل اسناد و مدارک، تعیین وقت تعدادی را توصیه های کتبی می نمایند.

 تعداد اقلام دوا های راجستر شده در کشور در حدود 8000 میرسد و در نظر است تا سال آینده سیستم جدید ثبت یا راجستریشن برای ادویۀ جدید و راجستریشن دوبارۀ ادویۀ بازار بر مبنای رهنمود جدید راجستریشن ادویه آغاز گردد. نمونه های اقلام دوایی قبل از اجازۀ بازار یابی و یا نمونه های بازارجهت تجزیه و تحلیل به لابراتوار های کنترول کیفیت و فاکولتۀ فارمسی پوهنتون کابل ارسال میگردند.

تعداد کمپنی های تولیدی داخلی راجستر شده به 21 میرسد، ظرفیت تولیدی آنها پایین وبیشتر محدود به ادویۀ فمی و موضعی، مواد پاک کننده  بوده و تولید داخلی ادویۀ زرقی، بیولوژیک و غیره در کشور موجود نیست. همچنان اخیراً استراتیژی انکشاف صنعت دوایی تدوین و آمادۀ تطبیق گردیده است.

 12462 باب دواخانهء راجستر شده در کشور موجود میباشند که تعداد مجموعی آن از کشور های همسایۀ بیشتر است، مثلاً تعداد دواخانه های دارای جواز در هر 1000 کیلومتر مربع 19.1 موجود بوده که برای هر 10000 نفر 4.2 دواخانه میرسد، در حالی که در پاکستان این ارقام 7000 (8.7 و 0.4)، در سودان 2306 (0.9 و 0.6)، و در اتریش1252  (14.9 و 1.5) میباشد. در عین حال تعداد فارمسستان و معاون فار مسستان فارغ شده در کشورنسبت به تاسیسات دوایی موجود که درحدود 12462 باب میرسد، به مراتب کمتر است و پیش بینی میگردد که نظر به افزایش تعداد مراکز تحصیلی فارمسی این بیلانس بزودی تغییر یابد. در حال حاضر، اکثر دواخانه های موجود فعالیت ادویه فروشی محض بوده و پایین ترین حد خدمات دوایی را نظر به کمبود کارمندان مسلکی به پیش میبرند. با وجود مشکلات عمده در بخش توزیع ادویه در سطح دواخانه ها به خصوص به دلیل موجودیت بنادر با کنترول ضعیف وجود ادویۀ قاچاقی و تقلبی، این ریاست درتلاش کنترول و بازرسی ادویه جات در مقاطع نهایی آن (نزدیک به استفاده) جهت کشف و ضبط ادویه های که از مسیر های غیر قانونی وارد بازار پرچون ادویه میگردند، میباشد که در عین حال این امر باعث افزایش مسئولیت دواخانه داران در تعیین مراجع معتبر برای تدارک ادویۀ شان نیز میگردد. عوامل عمومی دیگر مانند مشکلات امنیتی، سطح پایین دانش واقتصاد مردم و پرداخت پول مستقیماَ از جیب مردم برای خرید ادویه در مشکلات موجود دخیل میباشند.